DİŞ YUVARLAMA – GENEL ŞARTLAR

PROSES

Diş yuvarlamada diş formu, malzemenin soğuk şekillendirilmesiyle oluşturulur. Çok yüksek basınç, malzemenin kalıcı plastik deformasyonuna neden olur. Diş yuvarlama silindirleri, malzemeyi diş çekirdeğinden yer değiştirterek diş tepelerine doğru akışına izin verir. Lif yapısı kesintiye uğramaz, yalnızca yer değiştirir. Sonuçta yüksek mukavemetli, profil ve boyut doğruluğu yüksek bir diş elde edilir.

Diş yuvarlama için gereken ön tornalama çapı, dişin hatve (pitch) çapına karşılık gelir. Tolerans, istenen dış çapın elde edilmesi ancak diş tepelerinin tam olarak oluşmaması şeklinde seçilir. Ön tornalama çapındaki bir değişiklik, dış çapa 3–5 katına varan etki yapabilir. Bu nedenle 0,02 mm daha büyük bir ön tornalama çapı, dış çapı 0,1 mm’ye kadar büyütebilir. Tam oluşmuş diş tepeleri, yuvarlama takım ömrünü olumsuz etkiler ve silindir kırılmasına yol açabilir (aşağıda soldaki resme bakınız).

ÖN KOŞULLAR

• Tam doğru ön tornalama ölçüsü
• Malzemenin uzama oranı > %5
• Malzeme dayanımı yaklaşık 1700 N/mm²’ye kadar

İŞ PARÇASININ HAZIRLANMASI

İş parçası, ön tornalama çapı dV’ye hazırlanmalıdır; ayrıca bir pah kırma ve gerekirse diş alt kesimi de tornalanmalıdır. Ön tornalama çapı dv, dişin hatve çapı d2’ye karşılık gelir. İzin verilen tolerans, istenen diş dolum derecesine ve diş adımı (pitch) değerine bağlıdır. Diş adımı ne kadar ince ise, ön tornalama sırasında tolerans o kadar küçük tutulmalıdır.

NOT: Ön tornalama çapındaki bir değişikliğin, dış çapa 3 ila 5 kat etkisi olduğu unutulmamalıdır.

ALT KESİMSİZ ÖN İŞLENMİŞ İŞ PARÇASI

ALT KESİMLİ ÖN İŞLENMİŞ İŞ PARÇASI

NOT:

V-dişler (üçgen dişler) için iş parçasını γ = 15–20° (maks. 30°) pah kırma açısıyla pah kırın; trapez dişler ve yuvarlak dişler için ise γ = 8–15° ile pah kırın.

Çap d1, dişin iç çapı d3’ten en az 0,2 mm daha küçük olmalıdır.

İŞ PARÇASININ PAH KIRILMASI

Alt Kesimsiz İş Parçası İçin:

• D : Yaka (flanş) çapı
• dv : Ön tornalama çapı
• d1 : Pah başlangıcındaki çap
• l1 : Diş uzunluğu
• l2 : Diş çıkış uzunluğu
• γ : Pah kırma açısı

Alt Kesimli İş Parçası İçin:

• D : Yaka (flanş) çapı
• dv : Ön tornalama çapı
• d1 : Pah başlangıcındaki çap
• l1 : Diş uzunluğu
• l2 : Diş alt kesimi genişliği
• γ : Pah kırma açısı
• β : Çıkış pah açısı
• df : Alt kesimdeki çap

DİŞ ÇIKIŞI

En küçük mümkün diş çıkış uzunluğu veya diş alt kesimi genişliği l2 şu faktörlere bağlıdır:

• Diş adımı (pitch)
• Diş yuvarlama silindirinin helis ilerlemesi (lead)

Silindir helis ilerlemesi (roll lead), silindir setinin şekillendirme aşamalarını belirtir; örneğin:

A3: 3 şekillendirme aşaması, yani 3. silindirin ilk dişi tam diş derinliğine ulaşır. a ≈ 1,5 × P

A4: 4 şekillendirme aşaması, yani 1. silindirin ikinci dişi tam diş derinliğine ulaşır. a ≈ 2 × P

A7: 7 şekillendirme aşaması, yani 1. silindirin üçüncü dişi tam diş derinliğine ulaşır. a ≈ 3 × P

DİŞ ÇIKIŞININ BELİRLENMESİ

l2 = En küçük mümkün diş çıkış veya alt kesim genişliği

a = İlk tam profil dişine olan mesafe

s = Silindirin iş parçası yaka (flanş) kısmına olan güvenlik mesafesi

ÖRNEK A4 – SİLİNDİR HELİS İLERLEMESİ

ÖRNEK DİŞ M12 x 1,5:

• a = 2,8 mm
• s = seçilen 0,5 mm
• l2 = 2,8 + 0,5 = 3,3 mm